Life Settlements – 15 najczęstszych pytań polskich inwestorów

Life Settlements to transakcje na wtórnym rynku amerykańskich polis na życie, w których inwestor nabywa istniejącą polisę ubezpieczeniową od jej dotychczasowego właściciela po cenie niższej niż wartość świadczenia z tytułu śmierci (death benefit). Inwestor przejmuje obowiązek opłacania składek, a po śmierci ubezpieczonego otrzymuje pełną kwotę świadczenia – różnica między ceną zakupu powiększoną o składki a wartością death benefit stanowi zysk z inwestycji. Według raportu Conning z listopada 2025 r. średni roczny potencjał rynku brutto Life Settlements szacowany jest na 224 mld USD, przy prognozowanym rocznym wolumenie transakcji na poziomie 4,6 mld USD.

Klasa aktywów Life Settlements zyskuje rosnącą uwagę polskich inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych, przede wszystkim ze względu na niską korelację z rynkami akcji i obligacji oraz historyczne stopy zwrotu w przedziale 8–12% rocznie netto. Jednocześnie jest to instrument, który rodzi wiele pytań – od kwestii prawnych i podatkowych, przez mechanikę transakcji, aż po ocenę ryzyka. Poniżej odpowiadamy na 15 pytań, które polscy inwestorzy zadają najczęściej.

1. Czym są Life Settlements i jak dokładnie działają?

Life Settlement to transakcja, w której właściciel polisy ubezpieczeniowej na życie (najczęściej osoba powyżej 65. roku życia w Stanach Zjednoczonych) sprzedaje swoją polisę na rynku wtórnym inwestorowi lub funduszowi za kwotę wyższą niż wartość wykupu (cash surrender value), lecz niższą niż wartość nominalna świadczenia z tytułu śmierci (death benefit). Od momentu zakupu to inwestor – nowy właściciel polisy – opłaca bieżące składki ubezpieczeniowe, a po śmierci ubezpieczonego otrzymuje od ubezpieczyciela pełną kwotę death benefit.

Mechanizm jest zatem stosunkowo prosty: inwestor kupuje polisę o wartości nominalnej np. 1 mln USD za 200-350 tys. USD, następnie opłaca składki (Cost of Insurance) przez szacowany okres życia ubezpieczonego, a po jego śmierci inkasuje 1 mln USD. Różnica po odjęciu ceny zakupu i sumy opłaconych składek stanowi zysk brutto z inwestycji. Cały rynek podlega regulacjom stanowym w USA – w 43 stanach oraz na Portoryko działalność providerów i brokerów Life Settlements wymaga uzyskania licencji stanowej.

Dla sprzedającego transakcja jest korzystna, ponieważ otrzymuje on kwotę przewyższającą wartość wykupu oferowaną przez ubezpieczyciela, zamiast pozwolić polisie wygasnąć.

2. Jaka jest minimalna kwota inwestycji w Life Settlement?

Próg wejścia w Life Settlements zależy od wybranego modelu inwestowania. Przy bezpośrednim zakupie pojedynczej polisy na rynku wtórnym minimalna inwestycja jest relatywnie wysoka – najczęściej od 50 000 do 250 000 USD, w zależności od wartości nominalnej polisy i pozostałej oczekiwanej długości życia ubezpieczonego. Przykładowo, przy polisie o death benefit 500 000 USD i szacowanej oczekiwanej długości życia 7 lat, cena zakupu może wynosić ok. 20% wartości nominalnej, czyli około 100 000 USD. Do tego dochodzą bieżące składki, które trzeba opłacać do momentu realizacji polisy.

Znacznie niższy próg wejścia oferują fundusze Life Settlement, które grupują w portfelu dziesiątki lub setki polis. Wiele funduszy dostępnych dla inwestorów akredytowanych ustala minimum na poziomie 10 000-50 000 USD, a niektóre platformy frakcyjne (fractional Life Settlements) pozwalają na inwestycje już od 5 000 USD. Inwestowanie poprzez fundusz zapewnia jednocześnie lepszą dywersyfikację – jeśli jeden ubezpieczony żyje dłużej niż prognozowano, wpływ na cały portfel jest ograniczony.

Polskim inwestorom warto pamiętać o dodatkowym czynniku – ekspozycji walutowej na USD. Szczegółowe progi kwotowe oraz porównanie kosztów wejścia z nieruchomościami i obligacjami opisujemy w tym artykule.

3. Jakich stóp zwrotu można oczekiwać z inwestycji w Life Settlements?

Historyczne stopy zwrotu netto z Life Settlements plasują się w przedziale 8-12% rocznie (IRR), przy czym konkretna realizacja zależy od trzech kluczowych zmiennych:

• ceny zakupu polisy,
• wysokości bieżących składek ubezpieczeniowych (COI),
• faktycznego momentu śmierci ubezpieczonego.

Według danych London Business School średnia ważona oczekiwana stopa IRR z polis na rynku wtórnym wyniosła 12,5% rocznie, natomiast raport GARP z 2024 r. wskazuje na średni roczny zwrot indeksu funduszy Life Settlement na poziomie ok. 8,5% w 2023 r. i średni annualizowany zwrot 15,16% od momentu jego powstania w 2009 r.

Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że Life Settlements nie są instrumentem o gwarantowanej stopie zwrotu. Ryzyko długowieczności (longevity risk) oznacza, że jeśli ubezpieczony żyje dłużej niż prognozowano, inwestor musi dłużej opłacać składki, co obniża efektywną stopę zwrotu. Z drugiej strony, krótszy niż szacowany okres życia ubezpieczonego skutkuje wyższą niż oczekiwana rentownością. Przy inwestycji za pośrednictwem zdywersyfikowanego funduszu efekt ten uśrednia się na dużym portfelu polis.

4. Czy Life Settlements są legalne w Polsce?

Life Settlements jako klasa aktywów funkcjonują na rynku wtórnym amerykańskich polis ubezpieczeniowych na życie i podlegają regulacjom stanowym w USA. W Polsce nie istnieje odrębna regulacja prawna dotycząca Life Settlements – polskie prawo nie zabrania inwestowania w tego typu instrumenty, ale jednocześnie nie tworzy dla nich dedykowanych ram ochronnych na wzór regulacji rynku kapitałowego nadzorowanego przez KNF.

Z punktu widzenia polskiego inwestora kluczowe jest to, że nabywa on prawo własności do polisy ubezpieczeniowej wystawionej przez amerykańskiego ubezpieczyciela, podlegającej prawu stanowemu USA. Transakcja jest całkowicie legalna, o ile prowadzona jest za pośrednictwem licencjonowanych providerów i brokerów w Stanach Zjednoczonych. W Polsce nie istnieje natomiast rodzimy rynek wtórny polis na życie – brakuje zarówno odpowiedniej bazy polis (polskie polisy na życie mają znacznie niższe wartości nominalne), jak i infrastruktury prawnej do obsługi takich transakcji.

Polski inwestor powinien zadbać o dochowanie staranności w zakresie weryfikacji podmiotu oferującego inwestycję, struktury prawnej transakcji i obowiązków podatkowych.

5. Czy KNF nadzoruje Life Settlements?

Komisja Nadzoru Finansowego nie sprawuje nadzoru nad Life Settlements, ponieważ instrument ten nie jest instrumentem finansowym w rozumieniu polskiej ustawy o obrocie instrumentami finansowymi ani produktem ubezpieczeniowym oferowanym na polskim rynku. KNF nadzoruje podmioty zarejestrowane i działające na polskim rynku finansowym – domy maklerskie, TFI, banki, zakłady ubezpieczeń i inne instytucje posiadające stosowne zezwolenia.

Jeśli polski fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ) lokuje aktywa w polisy Life Settlement, to sam FIZ podlega nadzorowi KNF, lecz bazowy instrument (polisa amerykańska) już nie. Jeżeli natomiast inwestor nabywa certyfikaty zagranicznego funduszu Life Settlement lub bezpośrednio kupuje polisę od amerykańskiego providera, transakcja ta odbywa się poza jurysdykcją KNF.

Oznacza to, że polski inwestor nie może liczyć na ochronę KNF w przypadku problemów z zagranicznym providerem czy funduszem. Dlatego tak istotna jest samodzielna weryfikacja kontrahenta – należy sprawdzić, czy provider posiada licencję stanową w USA, czy fundusz jest audytowany przez uznaną firmę audytorską i czy środki przechodzą przez regulowane konto escrow.

6. Czym Life Settlement różni się od Viatical Settlement?

Różnica między Life Settlement a Viatical Settlement sprowadza się przede wszystkim do stanu zdrowia osoby ubezpieczonej w momencie sprzedaży polisy. Viatical Settlement dotyczy osób nieuleczalnie chorych (terminally ill), których oczekiwana długość życia wynosi zwykle mniej niż 24 miesiące. Life Settlement to transakcja obejmująca polisy osób starszych (typowo powyżej 65. roku życia), które niekoniecznie są ciężko chore, ale których oczekiwana długość życia jest statystycznie ograniczona – najczęściej od 2 do 15 lat.

Z perspektywy inwestora oznacza to istotne różnice w profilu ryzyka i zwrotu. Viatical Settlement to zazwyczaj krótsza inwestycja (miesiące, nie lata) z mniejszym dyskontem przy zakupie – sprzedający otrzymuje wyższy odsetek death benefit (często 50–80%), ponieważ krótszy oczekiwany czas życia oznacza mniejsze ryzyko dla inwestora i niższe koszty składek. Life Settlement wiąże się z większym dyskontem (cena zakupu to najczęściej 10–35% wartości nominalnej), dłuższym horyzontem inwestycyjnym, ale też wyższym potencjalnym IRR, jeśli prognozy aktuarialne się potwierdzą.

Istnieją również różnice w traktowaniu podatkowym w USA – zyski z Viatical Settlements mogą być w pewnych okolicznościach zwolnione z podatku federalnego.

7. Jakie są główne ryzyka inwestycji w Life Settlements?

Inwestycja w Life Settlements, jak każdy instrument finansowy, wiąże się z określonym zestawem ryzyk. Najważniejszym z nich jest ryzyko długowieczności (longevity risk) – jeśli ubezpieczony żyje znacznie dłużej niż wynikałoby z prognoz aktuarialnych, inwestor musi opłacać składki przez wydłużony okres, co obniża efektywną stopę zwrotu, a w skrajnych przypadkach może ją zepchnąć poniżej zera.

Drugie istotne ryzyko to ryzyko COI (Cost of Insurance) – ubezpieczyciel może podnieść koszty ubezpieczenia w polisach o zmiennej składce (universal life), co zwiększa wydatki inwestora. Trzecim czynnikiem jest ryzyko płynności – Life Settlements to inwestycje niepłynne, których nie można łatwo i szybko sprzedać na rynku wtórnym przed realizacją polisy. Horyzont inwestycyjny wynosi typowo od 2 do 10+ lat.

Do tego dochodzą:

• ryzyko kontrahenta (niewypłacalność ubezpieczyciela, choć polisy dużych amerykańskich towarzystw są chronione przez stanowe fundusze gwarancyjne),
• ryzyko walutowe (polisy denominowane w USD, a inwestor rozlicza się w PLN),
• ryzyko regulacyjne (zmiany w prawie stanowym USA),
• ryzyko wyceny (błędy w raportach medycznych lub prognozach oczekiwanej długości życia).

8. Co to jest ryzyko COI (Cost of Insurance) i dlaczego jest ważne?

Cost of Insurance (COI) to składnik składki ubezpieczeniowej, który pokrywa faktyczny koszt ochrony ubezpieczeniowej – czyli ryzyko śmierci ponoszone przez ubezpieczyciela. W polisach typu universal life (UL), które stanowią większość polis na rynku Life Settlements, COI jest naliczany co miesiąc i potrącany z wartości rachunku polisy. Im starszy ubezpieczony, tym wyższy COI, ponieważ prawdopodobieństwo śmierci rośnie z wiekiem.

Ryzyko COI ma bezpośredni wpływ na rentowność inwestycji w Life Settlement. Ubezpieczyciel ma prawo podnosić stawki COI w ramach gwarantowanych limitów zapisanych w polisie (guaranteed maximum COI rates). W przeszłości kilku dużych ubezpieczycieli skorzystało z tego prawa, podnosząc COI o kilkadziesiąt procent, co drastycznie zwiększyło koszty utrzymania polis i obniżyło oczekiwane stopy zwrotu inwestorów.

Dla inwestora kluczowe jest zatem zbadanie przed zakupem polisy aktualnych stawek COI, dystansu między bieżącym COI a gwarantowanym maximum COI oraz historii podwyżek COI danego ubezpieczyciela. Profesjonalni providerzy i fundusze uwzględniają scenariusze stress-testów COI w swoich modelach wyceny.

9. Jak działa konto escrow w transakcji Life Settlement?

Konto escrow (rachunek powierniczy) pełni w transakcji Life Settlement funkcję neutralnego pośrednika finansowego, który zabezpiecza interesy obu stron – zarówno sprzedającego polisę, jak i kupującego inwestora. Środki pieniężne wpłacone przez inwestora nie trafiają bezpośrednio do sprzedającego, lecz są deponowane na koncie escrow prowadzonym przez niezależną instytucję powierniczą (escrow agent), najczęściej licencjonowany bank lub firmę trust.

Proces przebiega w następujący sposób: po wynegocjowaniu warunków transakcji inwestor wpłaca ustaloną kwotę na konto escrow. Równocześnie sprzedający podpisuje dokumenty przenoszące własność polisy. Escrow agent weryfikuje kompletność dokumentacji i potwierdza, że zmiana właściciela polisy została zarejestrowana u ubezpieczyciela. Dopiero po potwierdzeniu przeniesienia własności – czyli po zmianie beneficjenta (beneficiary) i właściciela (owner) polisy w systemie ubezpieczyciela – środki z konta escrow są uwalniane i przekazywane sprzedającemu.

Mechanizm ten eliminuje ryzyko sytuacji, w której inwestor zapłaci za polisę, ale nie otrzyma jej własności, lub sprzedający przeniesie polisę, ale nie otrzyma zapłaty. W regulowanym rynku Life Settlements w USA korzystanie z konta escrow jest standardową praktyką branżową, a w wielu stanach – wymogiem prawnym.

10. Jak opodatkowane są zyski z Life Settlements w Polsce?

Polscy rezydenci podatkowi podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, co oznacza, że muszą rozliczać w Polsce dochody uzyskane zarówno w kraju, jak i za granicą – w tym zyski z Life Settlements. Zgodnie z obowiązującymi przepisami zyski z tego typu inwestycji kwalifikowane są jako dochody z kapitałów pieniężnych i podlegają opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 19% (tzw. podatek Belki).

Sposób rozliczenia zależy od struktury inwestycji. Jeśli inwestor nabywa certyfikaty polskiego FIZ inwestującego w Life Settlements, podatek jest pobierany przez fundusz jako płatnika. Jeśli natomiast inwestor inwestuje bezpośrednio (zakup polisy) lub za pośrednictwem zagranicznego funduszu, jest zobowiązany do samodzielnego wykazania dochodu w zeznaniu rocznym PIT-38. Zagraniczny podmiot nie wystawia polskiego PIT-8C, dlatego inwestor musi sam udokumentować przychody i koszty.

Istotnym elementem jest również kwestia unikania podwójnego opodatkowania. Należy zbadać, czy USA pobrały podatek u źródła (withholding tax) od świadczenia z tytułu śmierci — polsko-amerykańska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania pozwala w takim przypadku na odliczenie zagranicznego podatku. W przypadku samodzielnego rozliczenia zalecane jest skorzystanie z profesjonalnego biura księgowego.

11. Czy mogę stracić całą inwestycję w Life Settlement?

Całkowita utrata kapitału w Life Settlements jest scenariuszem mało prawdopodobnym, choć teoretycznie możliwym w bardzo specyficznych okolicznościach. W standardowej transakcji inwestor nabywa polisę wystawioną przez ubezpieczyciela posiadającego rating finansowy – po śmierci ubezpieczonego ubezpieczyciel jest zobowiązany wypłacić death benefit. Polisy dużych amerykańskich towarzystw ubezpieczeniowych (takich jak AIG, MetLife, Prudential, Lincoln National) są dodatkowo chronione przez stanowe fundusze gwarancyjne, które zabezpieczają świadczenia na wypadek niewypłacalności ubezpieczyciela.

Scenariusze, w których inwestor mógłby ponieść znaczne straty, obejmują przede wszystkim:

• dramatycznie dłuższą niż prognozowana długość życia ubezpieczonego (inwestor opłaca składki przez wiele dodatkowych lat, co może pochłonąć znaczną część lub całość oczekiwanego zysku);
• niemożność dalszego opłacania składek, co prowadzi do wygaśnięcia (lapse) polisy i utraty zainwestowanych środków;
• oszustwo ze strony nielicencjonowanego pośrednika (np. sfałszowana dokumentacja medyczna, nieistniejąca polisa).

Dlatego dywersyfikacja – inwestowanie w portfel wielu polis za pośrednictwem regulowanego funduszu – jest najskuteczniejszą metodą ograniczenia ryzyka straty.

12. Jak wybrać fundusz Life Settlement lub providera?

Wybór funduszu lub providera Life Settlement to decyzja, od której w dużej mierze zależy bezpieczeństwo i rentowność inwestycji. Przy ocenie podmiotu warto kierować się kilkoma kluczowymi kryteriami. Po pierwsze, licencja i regulacja – provider powinien posiadać licencje stanowe w USA (na dzień dzisiejszy 43 stany oraz Portoryko regulują rynek Life Settlements). Fundusz powinien być zarejestrowany w uznanej jurysdykcji i podlegać nadzorowi odpowiedniego regulatora.

Po drugie, track record i transparentność – warto zbadać historyczne wyniki funduszu (udokumentowane audytowanymi sprawozdaniami finansowymi), wielkość zarządzanych aktywów (AUM), liczbę polis w portfelu oraz średnią oczekiwaną długość życia ubezpieczonych. Im większy i bardziej zdywersyfikowany portfel, tym mniejsze ryzyko odchyleń od prognoz aktuarialnych. Po trzecie, struktura opłat – należy zrozumieć, jakie opłaty pobiera fundusz (management fee, performance fee, opłaty transakcyjne) i jak wpływają one na stopę zwrotu netto.

Dodatkowo warto zweryfikować, kto przeprowadza wycenę polis (niezależna firma aktuarialna czy zespół wewnętrzny), czy fundusz korzysta z konta escrow i czy posiada ubezpieczenie OC.

13. Ile trwa inwestycja w Life Settlement – kiedy otrzymam zwrot kapitału?

Horyzont inwestycyjny w Life Settlements wynika bezpośrednio z oczekiwanej długości życia (life expectancy, LE) ubezpieczonego w momencie zakupu polisy. Na rynku wtórnym najczęściej spotykane są polisy osób z szacowaną LE od 2 do 12 lat, przy czym mediana mieści się w przedziale 5-8 lat. Oznacza to, że inwestor powinien być przygotowany na zamrożenie kapitału na co najmniej ten okres.

W przypadku inwestycji bezpośredniej (zakup pojedynczej polisy) moment zwrotu jest binarny – inwestor otrzymuje death benefit po śmierci ubezpieczonego, a dokładny termin jest z natury nieprzewidywalny. Fundusz Life Settlement natomiast może realizować zwroty częściowe w miarę dojrzewania poszczególnych polis w portfelu – wiele funduszy oferuje kwartalną lub roczną dystrybucję zysków, choć niektóre stosują strukturę zamkniętą (closed-end) z wypłatą dopiero na koniec okresu inwestycyjnego.

Polski inwestor musi zatem traktować Life Settlements jako inwestycję średnio- i długoterminową, a nie jako instrument zapewniający szybki zwrot. Brak płynności w okresie trwania inwestycji jest jednym z fundamentalnych kompromisów, które należy zaakceptować w zamian za potencjalnie atrakcyjne stopy zwrotu nieskorelowane z rynkami finansowymi.

14. Czy Life Settlements są odporne na kryzysy giełdowe?

Jedną z najczęściej przywoływanych zalet Life Settlements jest ich niska korelacja z tradycyjnymi rynkami finansowymi – akcjami, obligacjami czy surowcami. Zwrot z inwestycji w Life Settlement zależy od momentu śmierci ubezpieczonego, a nie od stóp procentowych, wyników korporacji czy nastrojów na giełdzie. Śmiertelność ludzka nie reaguje na recesje, podwyżki stóp procentowych ani na krachy giełdowe, co czyni tę klasę aktywów strukturalnie nieskorelowaną z cyklami gospodarczymi.

Potwierdzają to dane historyczne. Podczas kryzysu finansowego 2008–2009, pandemii COVID-19 w 2020 r. oraz gwałtownych korekt rynkowych w 2022 r. fundusze Life Settlement utrzymywały stabilne, dodatnie stopy zwrotu, podczas gdy indeksy giełdowe traciły po kilkadziesiąt procent. Jak wskazuje analiza opublikowana w 2025 r. na łamach Medium, nawet w czasie jednego z najszybszych krachów rynkowych w historii.

Należy jednak zastrzec, że określenie „odporne na kryzysy” nie oznacza „wolne od ryzyka”. W scenariuszu głębokiego kryzysu finansowego mogą pojawić się problemy z płynnością (trudność w sprzedaży polisy na rynku wtórnym) lub z finansowaniem składek.

15. Dla kogo Life Settlements NIE są odpowiednią inwestycją?

Life Settlements, mimo swoich zalet, nie są odpowiednim instrumentem dla każdego inwestora. Przede wszystkim nie nadają się dla osób, które mogą potrzebować szybkiego dostępu do zainwestowanego kapitału. Brak płynności oznacza, że w przypadku nagłej potrzeby finansowej inwestor nie będzie w stanie wycofać środków bez znacznego dyskonta lub w ogóle – w zależności od struktury funduszu. Jeśli Twój fundusz awaryjny nie jest zabezpieczony i nie dysponujesz osobną poduszką płynnościową, Life Settlements nie powinny znajdować się w Twoim portfelu.

Po drugie, Life Settlements nie są odpowiednie dla inwestorów o bardzo niskiej tolerancji ryzyka, którzy oczekują gwarantowanych zwrotów. Mimo że klasa ta charakteryzuje się niską zmiennością, istnieje realne ryzyko obniżenia stopy zwrotu z powodu dłuższej niż oczekiwana długości życia ubezpieczonego lub wzrostu kosztów COI. Po trzecie, osoby niekomfortowo czujące się z etycznym wymiarem inwestycji – zysk inwestora jest bowiem funkcją śmierci ubezpieczonego – powinny rozważyć inne klasy aktywów alternatywnych.

Wreszcie, Life Settlements nie są dobrym wyborem dla inwestorów, którzy nie dysponują co najmniej 5-10-letnim horyzontem inwestycyjnym dla tej części portfela lub którzy nie mogą pozwolić sobie na alokację w instrument denominowany w USD bez zabezpieczenia kursowego.