Zaufanie do instytucji finansowych – fundament skłonności do oszczędzania

W obliczu dynamicznie zmieniających się warunków gospodarczych, rosnącej inflacji oraz coraz bardziej złożonych instrumentów finansowych, zaufanie do instytucji finansowych staje się nie tylko wskaźnikiem kondycji sektora bankowego, lecz przede wszystkim fundamentem, na którym Polacy budują swoje nawyki oszczędnościowe. W czasach, gdy aktywa finansowe gospodarstw domowych w Polsce przekroczyły w 2025 roku poziom 3,5 biliona złotych, a stopa oszczędności wzrosła do około 8 % – czyli o 3 punkty procentowe więcej niż średnia z poprzednich dwudziestu lat – rola zaufania staje się kluczowym czynnikiem determinującym skłonność Polaków do odkładania środków finansowych na przyszłość.

Niniejszy artykuł analizuje wielowymiarową relację między zaufaniem obywateli do sektora finansowego a ich decyzjami dotyczącymi gromadzenia oszczędności, prezentując aktualne dane statystyczne, wyniki badań oraz mechanizmy psychologiczne i ekonomiczne, które kształtują te zależności.

Aktualny stan oszczędności Polaków – rekordowe poziomy przy rosnącej świadomości

Rok 2025 przyniósł polskim gospodarstwom domowym wyraźną poprawę kondycji finansowej. Według najnowszych danych Narodowego Banku Polskiego oraz Polskiego Funduszu Rozwoju, w drugim kwartale 2025 roku aktywa finansowe gospodarstw domowych osiągnęły rekordowe 3,6 biliona złotych, co oznacza wzrost o 10,8 % rok do roku. W samym pierwszym kwartale 2025 roku finanse Polaków powiększyły się o ponad 116,2 miliarda złotych. Te imponujące liczby świadczą nie tylko o poprawie sytuacji dochodowej społeczeństwa, ale również o rosnącej świadomości potrzeby budowania finansowego bezpieczeństwa.

Kluczowym wskaźnikiem jest stopa oszczędności gospodarstw domowych, która według danych z 2025 roku wyniosła około 8 %. To istotny wzrost w porównaniu do wieloletniej średniej wynoszącej około 5 %. Co więcej, dane Eurostatu wskazują, że w drugim kwartale 2025 roku stopa oszczędności w Polsce wzrosła o 0,7 punktu procentowego kwartalnie, osiągając poziom 9,69 %. Warto jednak zauważyć, że mimo tej poprawy, Polska wciąż charakteryzuje się jedną z najniższych stóp oszczędności w Unii Europejskiej – dla porównania, unijna średnia w pierwszym kwartale 2024 roku wynosiła 14,32 %.

Według raportu „Polaków Portfel Własny: Oszczędny jak Polak 2025″, przygotowanego przez Santander Consumer Bank, aż 66 % Polaków aktualnie oszczędza pieniądze. Dominującym narzędziem do gromadzenia środków pozostają konta oszczędnościowe – korzysta z nich 74 % oszczędzających. Badanie ujawnia również, że 75 % dorosłych Polaków deklaruje posiadanie oszczędności, co stanowi jeden z najwyższych wskaźników w ostatnich latach.

Wymiary zaufania do instytucji finansowych

Zaufanie do instytucji finansowych jest kategorią wielowymiarową, obejmującą zarówno aspekty racjonalne – takie jak przekonanie o stabilności systemu bankowego, skuteczności nadzoru regulacyjnego czy realnej ochronie depozytów – jak i emocjonalne, związane z doświadczeniami osobistymi, jakością obsługi czy percepcją transparentności działania banków.

Z badania przeprowadzonego przez Instytut Badań Rynkowych i Społecznych w listopadzie 2025 roku wynika, że dla 67 % Polaków najważniejszym czynnikiem wpływającym na zaufanie do instytucji finansowej jest dbanie przez bank o odpowiednie zabezpieczenia i ochronę danych osobowych. Kolejne miejsca zajmują łatwość kontaktu z bankiem (49 %) oraz przejrzysta komunikacja (43 %). Te wyniki podkreślają, że w erze cyfryzacji i rosnących zagrożeń związanych z cyberprzestępczością, poczucie bezpieczeństwa staje się warunkiem sine qua non budowania zaufania.

Historyczne badania Centrum Badania Opinii Społecznej z 2018 roku pokazywały, że zaufanie do banków działających w Polsce deklarowała zdecydowana większość badanych – 74 %, co stanowiło wzrost o 9 punktów procentowych w stosunku do 2012 roku. Ten trend wzrostowy świadczy o stopniowej odbudowie zaufania do sektora finansowego po globalnym kryzysie finansowym z lat 2007-2009.

Wpływ zaufania na decyzje oszczędnościowe

Badania naukowe prowadzone na całym świecie jednoznacznie potwierdzają, że zaufanie do instytucji finansowych stanowi kluczowy determinant decyzji oszczędnościowych. Analiza danych z programu Health and Retirement Study w Stanach Zjednoczonych oraz badania przeprowadzone w Peru pokazują, że wzrost zaufania do banków prowadzi bezpośrednio do zwiększenia stopy oszczędności w formalnych instytucjach finansowych. Co więcej, interwencje edukacyjne mające na celu budowanie zaufania mogą skutecznie zwiększać skłonność do oszczędzania nawet wśród osób o niskich dochodach.

Mechanizm ten działa w obie strony. Z jednej strony, wysoki poziom zaufania obniża postrzeganą barierę wejścia do systemu bankowego, zachęcając do korzystania z produktów oszczędnościowych. Z drugiej, brak zaufania może prowadzić do zjawiska tezauryzacji – gromadzenia gotówki poza systemem bankowym, co oznacza rezygnację z oprocentowania depozytów oraz większe ryzyko utraty oszczędności w wyniku kradzieży czy klęsk żywiołowych.

W polskim kontekście dobitnie ilustruje to zachowanie różnych grup społecznych. Według raportu Santander Consumer Bank, osoby z wyższym wykształceniem znacznie częściej (71 %) dokonują comiesięcznego przeglądu swojego budżetu w porównaniu do osób z wykształceniem podstawowym lub zawodowym (41 %). Ta systematyczność w zarządzaniu finansami osobistymi koreluje z wyższym poziomem zaufania do instytucji finansowych oraz większą skłonnością do korzystania z produktów oszczędnościowych oferowanych przez banki.

System gwarancji depozytów jako fundament zaufania

Jednym z najważniejszych instrumentów budowania zaufania do systemu bankowego jest funkcjonowanie efektywnego systemu gwarancji depozytów. W Polsce rolę tę pełni Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który chroni depozyty zgromadzone w bankach krajowych do równowartości 100 tysięcy euro na każdego deponenta w danym banku. Kwota ta jest przeliczana na złote według średniego kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski.

System ten, wprowadzony na mocy ustawy z 10 czerwca 2016 roku, stanowi kluczowy element sieci bezpieczeństwa finansowego. Gwarantuje on, że nawet w przypadku upadłości banku, deponenci odzyskają swoje środki do określonego limitu, co znacząco redukuje ryzyko związane z przechowywaniem oszczędności w instytucjach bankowych. Świadomość istnienia takiej ochrony jest fundamentem racjonalnego zaufania do sektora bankowego.

Warto podkreślić, że w Polsce – w przeciwieństwie do wielu innych krajów – nie dochodziło do spektakularnych bankructw banków, co pozytywnie wpływa na postrzeganie stabilności systemu. Badania potwierdzają, że obywatele mają podstawy sądzić, iż polityka polskich instytucji finansowych jest odpowiedzialna, a nadzór ze strony Komisji Nadzoru Finansowego jest skuteczny. Raport Narodowego Banku Polskiego o stabilności systemu finansowego z grudnia 2025 roku potwierdza, że sektor bankowy dysponuje wysokimi nadwyżkami kapitałowymi ponad wymogi regulacyjne, co świadczy o jego odporności na potencjalne szoki.

Dlaczego trudno oszczędzać, gdy zaufanie jest kruche

Pomimo rosnącej świadomości finansowej Polaków i poprawy warunków makroekonomicznych, wciąż istnieją istotne bariery utrudniające systematyczne oszczędzanie. Największą trudnością są wysokie koszty życia – wskazuje na nie 40 % respondentów w badaniu Santander Consumer Bank. Kolejnym istotnym problemem jest obawa przed utratą wartości oszczędności w wyniku inflacji, którą deklaruje 38 % badanych.

Te obawy są szczególnie uzasadnione w kontekście inflacji, która w pierwszym kwartale 2025 roku wyniosła 4,9 %, przekraczając cel inflacyjny Narodowego Banku Polskiego. Choć prognozy zakładają stopniowy spadek inflacji do około 2,4 % w 2027 roku, niepewność związana z realną wartością przyszłych oszczędności wpływa negatywnie na skłonność do długoterminowego gromadzenia środków.

Z danych wynika również, że 49 % Polaków wskazuje, iż ich dochody wystarczają na pokrycie bieżących wydatków, ale nie zawsze umożliwiają oszczędzanie. To pokazuje strukturalny problem polskiej gospodarki – pomimo wzrostu płac realnych o ponad 5 % w 2025 roku, znaczna część społeczeństwa wciąż funkcjonuje w modelu życia „od wypłaty do wypłaty”, co uniemożliwia budowanie długoterminowego zabezpieczenia finansowego.

Niepokojące są również dane dotyczące poziomu poduszki finansowej. Według raportu Santander Consumer Bank, tylko 18 % Polaków mogłoby utrzymać się ze swoich oszczędności przez okres dłuższy niż 12 miesięcy w przypadku utraty dochodu. Największa grupa – 20 % badanych – przyznaje, że ich oszczędności wystarczyłyby na maksymalnie trzy miesiące. Co więcej, aż 17 % respondentów nie posiada żadnych oszczędności, co czyni ich szczególnie podatnymi na skutki nagłych zdarzeń losowych.

Cyberbezpieczeństwo jako element budowania zaufania

W erze cyfryzacji usług finansowych kwestia cyberbezpieczeństwa staje się coraz ważniejszym elementem budowania zaufania do instytucji finansowych. Rok 2025 charakteryzuje się lawinowo rosnącą liczbą cyberataków na sektor finansowy. Według badania „Postawy Polaków wobec cyberbezpieczeństwa 2025″, prawie co trzeci badany (29 %) obawia się ataków hakerów na instytucje publiczne oraz zagrożeń typu malware.

Branża bankowa odpowiada na te wyzwania szeregiem inicjatyw. Nieprzypadkowo pierwsza sesja konferencji IT@BANK 2025, organizowanej przez Związek Banków Polskich, została dedykowana problematyce bezpieczeństwa, która w sposób bezpośredni determinuje poziom zaufania klientów. Banki inwestują w coraz bardziej zaawansowane systemy ochrony, autoryzację wieloskładnikową, monitorowanie transakcji w czasie rzeczywistym oraz edukację klientów w zakresie bezpiecznego korzystania z usług bankowości elektronicznej.

Od 17 stycznia 2025 roku w Polsce zaczęły obowiązywać przepisy Rozporządzenia UE DORA (Digital Operational Resilience Act), które nakładają na instytucje finansowe nowe wymogi w zakresie operacyjnej odporności cyfrowej. Te regulacje mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa systemu finansowego i ochronę klientów przed zagrożeniami cyfrowymi, co w dłuższej perspektywie powinno przełożyć się na wzrost zaufania do sektora.

Zróżnicowanie postaw oszczędnościowych według grup demograficznych

Analiza danych pokazuje znaczące różnice w postawach wobec oszczędzania oraz poziomie zaufania do instytucji finansowych w zależności od cech demograficznych. Największy optymizm w ocenie własnej sytuacji finansowej deklarują osoby w wieku 18-29 lat – aż 41 % z nich dostrzega poprawę swojego budżetu domowego w porównaniu do roku poprzedniego. Dla porównania, wśród osób w wieku 50-59 lat wskaźnik ten wynosi zaledwie 20 %.

Pod względem płci również widoczne są istotne różnice. Aż 42 % kobiet ocenia swoją sytuację finansową jako gorszą niż rok temu, podczas gdy wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 26 %. Ten rozdźwięk może mieć związek z utrzymującymi się różnicami w poziomie wynagrodzeń oraz strukturą zatrudnienia na polskim rynku pracy.

Najbardziej systematyczne podejście do zarządzania finansami wykazują seniorzy – 76 % osób powyżej 60 roku życia deklaruje, że przynajmniej raz w miesiącu dokonuje przeglądu swoich finansów. To najwyższy wynik spośród wszystkich grup wiekowych. Jednocześnie seniorzy należą do najbardziej zdyscyplinowanej grupy pod względem przestrzegania założonego budżetu – niemal jedna trzecia (31 %) regularnie tworzy budżet i konsekwentnie się go trzyma.

Cele oszczędzania i motywacja długoterminowa

Zmienia się również struktura celów, na które Polacy odkładają pieniądze. Według badania przeprowadzonego w styczniu 2026 roku, wśród celów oszczędzania Polacy najczęściej wskazują wypoczynek – aż 41,5 % badanych planuje przeznaczyć na niego odkładane środki. To pokazuje pozytywną zmianę w podejściu do oszczędzania – coraz częściej motywacją nie jest wyłącznie odkładanie „na czarną godzinę”, ale również realizacja pozytywnych celów życiowych, co można określić jako oszczędzanie „na białą godzinę”.

Jednocześnie 42 % Polaków długoterminowo odkłada środki na sytuacje kryzysowe, co pokazuje, że świadomość potrzeby zabezpieczenia finansowego jest wciąż bardzo wysoka. Krótkoterminowo, 37 % badanych wskazuje niespodziewane wydatki jako najistotniejszy cel oszczędzania, co potwierdza pragmatyczne podejście do zarządzania finansami osobistymi.

Lojalność wobec instytucji a optymalizacja oszczędności

Istotnym zagadnieniem w kontekście efektywności oszczędzania jest kwestia lojalności wobec jednej instytucji finansowej vs aktywne poszukiwanie najkorzystniejszych ofert. Dane pokazują, że aż 45 % Polaków nie sprawdza regularnie ofert na produkty bankowe związane z oszczędzaniem. Co więcej, 42 % badanych przyznaje, że trzyma się jednego banku lub produktu oszczędnościowego mimo istnienia korzystniejszych ofert na rynku.

Z jednej strony, taka lojalność może być wyrazem wysokiego zaufania do danej instytucji. Z drugiej jednak strony, może prowadzić do nieefektywnego lokowania oszczędności i rezygnacji z wyższego oprocentowania czy lepszych warunków oferowanych przez konkurencję. Warto zauważyć, że aż 79 % Polaków nigdy nie korzystało z pomocy doradcy finansowego w kwestii oszczędzania, co może świadczyć zarówno o niskim poziomie edukacji finansowej, jak i o braku świadomości dostępnych możliwości optymalizacji własnych oszczędności.

Wnioski i perspektywy

Zaufanie do instytucji finansowych stanowi niezbędny fundament dla rozwoju kultury oszczędzania w społeczeństwie. Polski sektor bankowy, charakteryzujący się stabilnością, wysokimi wskaźnikami kapitałowymi oraz skutecznym systemem nadzoru i gwarancji depozytów, tworzy solidne podstawy dla tego zaufania. Rekordowe poziomy oszczędności gospodarstw domowych osiągnięte w 2025 roku – 3,6 biliona złotych – potwierdzają, że Polacy coraz lepiej radzą sobie z budowaniem finansowego bezpieczeństwa.

Kluczowym wyzwaniem pozostaje jednak dalsza edukacja finansowa społeczeństwa, szczególnie w zakresie długoterminowego planowania finansowego, dywersyfikacji oszczędności oraz świadomego wyboru produktów finansowych. W erze cyfryzacji nieodzowne jest również utrzymanie najwyższych standardów cyberbezpieczeństwa, które w coraz większym stopniu decyduje o poziomie zaufania klientów do instytucji finansowych.

Perspektywy dla rozwoju oszczędności w Polsce są umiarkowanie optymistyczne. Prognozowany spadek inflacji do około 2,4 % w 2027 roku oraz stabilny wzrost gospodarczy powinny sprzyjać dalszemu wzrostowi realnej wartości oszczędności. Jednocześnie implementacja nowych regulacji unijnych, w tym dyrektywy CCD2 oraz Rozporządzenia DORA, stworzy dodatkowe mechanizmy ochrony konsumentów i wzmocni zaufanie do systemu finansowego.

W dłuższej perspektywie kluczowe znaczenie będzie miała zdolność instytucji finansowych do budowania trwałych relacji z klientami opartych na transparentności, wysokiej jakości obsługi oraz dostosowania oferty do indywidualnych potrzeb. Jak pokazują najnowsze badania, dla 52 % Polaków istotne jest, aby rozwiązania oferowane przez bank były do nich dopasowane. To wskazuje na rosnące oczekiwania wobec personalizacji usług finansowych i potwierdza, że w erze technologii to właściwie zbudowane zaufanie i pozytywne doświadczenie klienta decydują o długoterminowej lojalności i skłonności do oszczędzania w danej instytucji.

Źródła: NBP, PFR, Eurostat, GUS, CBOS, BFG, Rzecznik Finansowy